محمد اعظم خان ( ناظم جهان )
133
اكسير اعظم ( فارسى )
نبات يك و نيم توله داخل كرده خاكشى چار ماشه پاشيده بنوشند . ديگر آب تمر هندى سه توله شيره تخم كاسنى شيره مغز بتخم كدو هر يك شش ماشه لعاب بهدانه سه ماشه گلاب چهار توله گلقند دو توله بدهند . ديگر سكنجبين ليمونى سه توله به عرق عنب الثعلب هفت توله گلاب چهار توله حل كرده خاكشى شش ماشه پاشيده بنوشند و گاهى شربت ليمون دو توله و بجاى عرق مكوه عرق شاهتره ده توله عرق كيوره چار توله كرده مىشود . ديگر بعد مسهل لعاب بهدانه شيره تخم خيارين شربت بنفشه اسپغول پاشيده و گاهى تخم خرفه شش ماشه خميرهء بنفشه دو توله عوض شربت بنفشه مىكنند و گاهى بعد مسهلات آب تمر هندى سه توله شربت نيلوفر دو توله خاكشى پنج ماشه عوض شربت بنفشه و اسپغول كرده مىشود . ديگر خيساندهء گل سرخ گل بنفشه گل نيلوفر هر يك شش ماشه خيسانيده صاف نموده شيره تخم كاهو شيره خيارين هر يك شش ماشه نبات ده توله داخل كرده بنوشند . ديگر عنب الثعلب هفت ماشه گل بنفشه شش ماشه گل نيلوفر هفت ماشه اصل السوس چهارماشه خطمى خبازى هر يك پنج ماشه شاهتره شش ماشه تخم خيارين كوفته نه ماشه در آب گرم تر كرده صبح ماليده صاف نموده نبات خاكشى داخل كرده بنوشند . ديگر مسهل حماى صفراوى فلوس خيارشنبر شش توله ترنجبين چهار توله شكر سفيد چار توله به عرق شاهتره بيست و پنج توله ماليده صاف نموده روغن بادام داخل كرده بنوشند . ديگر براى مراقى با رطوبت دهان گل بنفشه گل نيلوفر عنب الثعلب تخم كاسنى بيخ كاسنى بيخ باديان به يك شش ماشه مويز منقى دو توله خطمى خبازى گاو زبان اصل السوس هر يك شش مارشه تمر هندى دو توله شب خيسانده صبح خام ماليده گلقند داخل كرده صاف نموده بنوشند . ذكر بعض ادويهء مركبه مفيد تب صفراوى : اين حب زهرمهره در تب دقى صفراوى و تسكين حرارت معمول است زهرمهرهء خطائى سائيده دو جزو مرواريد صلايه كرده يك جزو هر دو را باز با هم خوب صلايه كرده حب به گلاب بسته به قدر دو ماشه بدهند . حب براى تب صفراوى و لرزه بنگ چهار جزو كافور يك جزو سائيده حب به قدر فلفل بندند و تا چهار عدد چهار گهرى پيش از آمدن لرزه و تب بدهند و حب الشفا معمول علوى خان نيز مجرب است . دوايى كه تب لرزه صفراوى را نافع است تمر هندى دو دام در آب گرم بمالند و شكر سرخ و دوام در آن حل كرده صاف نمايند و اول اسپغول به قدر دو وام در قدرى آب انداخته بنوشند و بعد يك گهرى شربت مذكور بنوشند و سه روز به همين طور به عمل آرند كه مجرب و ملين طبع است غذا شربت تمر هندى با خشكه يا نان يا كهچرى مونگ . ديگر بگيرند است گلو و طباشير هم وزن و هر دو را سفوف ساخته يك ماشه در تب كه با لرزه و سرماى شديد آيد بدهند روز اول بر طرف شود . و اگر گلوى سبز را با قرص طباشير سائيده يا خيسانيده دهند نفع بين كند . ديگر براى تب غب معمول اطباى هند بيخ نيب و گل و برگ به بول و اندر جوهر يك دو دام در چهار سكورهء آب جوشانيده شير گرم بنوشند . ديگر براى تب گرم مستعمل ايشان آمله برگ بهنگ باديان هر سه ادويه سائيده در شير بز كه خام باشد بياميزند در هر دو كف دست و پاى خوب مالش كنند تب فرود آيد . ديگر شيره تخم كاهو شيره تخم خرقه هر واحد دو درم در آب برآورده آب تمر هندى دو توله افزوده اسپغول مسلم يك توله خورده بنوشند و با شيره برگ شاهتره و تخم كاسنى هر واحد دو درم به آب سائيده سكنجبين ساده دو توله داخل كرده بنوشند . سفوف كه حميات حاره را مجرب است قنب يك جزو تخم اسفاناخ دو جزو شكر مساوى خوراك دو درم صبح و شام به آب . ديگر كه تب و لرزه را عجيب است برگ خيال و كوكنار مساوى كوفته بيخته قبل از نوبت به دو ساعت هر قدر كه در دو انگشت آيد گرفته بخورند . مطبوخ آلو كه لطيف العمل است و در تب غب جهت دفع حرارت و تليين شكم در حالت ضعف قوت و فصل گرما و عدم قدرت به استعمال مسهل قوى توان داد آلوبخارا بيست عدد تمر هندى ده درم هر دو را در دو رطل آب بجوشانند كه مهرا شود پس صاف كرده قند سفيد ده درم آميخته بنوشند و چند روز بر اين مداومت كنند . مطبوخ هندى كه براى تب لرزهء صفراوى عجيب الفعل است خس صندل سرخ گشنيز پوست بيخ پد ماكهه گلوى سبز همه مساوى بگيرند و هر روز به قدر دو دام از اين ادويه در يك سير آب بجوشانند تا نيم پاو آب بماند صاف كرده بنوشند و در مجربات نوشته كه اين ادويه هر يك پنج ماشه گرفته جوكوب نمايند و در سرما و آب بجوشانند تا نيم پاو بماند صاف نموده بدهند تب گرم دور شود و هر مرض كه از شرب شراب پيدا شود مفيد بود تا پنج روز يا هفت روز به كار برند . و صاحب تكمله سواى خس به جهت تب صفراوى مفيد نوشته . و گفته كه اگر زياده تبريد خواهند خس نيلوفر صندل سفيد بيفزايند . و اگر قبض مطلوب باشد دارفلفل يا زيره سفيد زياده كنند و براى رفع نقص مويز منقى اضافه نمايند و در سرفه اصل السوس مناسب است . ايضاً گلوى سبز دهتيه پتپاپرا گل نيلوفر خس صندل سفيد و سرخ برگ بانسه به دستور جوشانيده بدهند . و اگر احتياج